หินที่เกิดจากการแข็งตัวของหินหนืด (magma) ใต้เปลือกโลก ไม่ว่าจะแข็งตัวอยู่ภายในเปลือกโลก หรือพุพ้นเปลือกโลก ออกมาแข็งตัว อยู่บนผิวเปลือกโลก ก็ตาม พวกแรกนั้นเรียกว่า หินอัคนีแทรกซอน (trusive igneous rock) พวกหลังเรียกว่า หินอัคนีพุ (extrusive igneous rock ; effusive igneous rock) หินอัคนีแทรกซอนนั้น หากแข็งตัวอยู่ในระดับลึกมาก เรียกว่า “หินอัคนีระดับลึก” (plutonic rock ; abyssal rock) ถ้าอยู่ในระดับใกล้ผิวโลก เรียกว่า “หินอัคนีระดับตื้น” (hypabyssal rock)
การจำแนกหินอัคนี มีวิธีแบ่งเป็นพวกๆ ได้ 3 วิธีใหญ่ คือ 1) แบ่งจากลักษณะกำเนิด ว่าอยู่ลึกหรือตื้นจากผิวโลก 2) แบ่งโดยส่วนประกอบทางแร่ 3) แบ่งโดย ผลวิเคราะห์ทางเคมี ซึ่งใช้ส่วนร้อยละของซิลิกา (SiO2) เป็นเกณฑ์ และยังมีพวกย่อยซึ่ง ยกความสำคัญของสารประกอบ ของธาตุโซเดียม หรือโพแทสเซียม หรือแม้ลิเทียม ถือเป็นเด่น จัดเป็นพวกพิเศษขึ้นเรียกว่า “หินแอลคาไลน์” ดังรายละเอียดข้อมูลหินอัคนีแต่ละประเภทดังนี้
หินแกรนิต (granite) เป็นหินอัคนีแทรกซ้อน ที่มีเนื้อหินหยาบหรือเป็นดอก แต่ส่วนมากจะมีเนื้อ สม่ำเสมอจนถึง ละเอียด โดยทั่วไปจะเป็นหินสีอ่อน เพราะแร่ส่วนใหญ่ เป็นแร่ควอตซ์ และเฟลสปาร์ ส่วนแร่ที่ประกอบในหินประเภทนี้ได้แก่ แร่ควอตซ์ แร่เฟลสปาร์ ไมกา และอาจจะมีแร่ ฮอร์นแบรนด์ และแร่ทัวร์มาลีนปน- หินไดโอไรต์ (Diorite) เป็นหินอัคนีแทรกซ้อน ที่มีลักษณะเนื้อหยาบ ประกอบด้วยผลึกของแร่ขนาดที่เท่า ๆ กัน มีสีคล้ำ ตั้งแต่สีเทาจนถึงดำ สำหรับแร่ที่พบในหินชนิดนี้ ได้แก่ เฟลด์สปาร์ ไบโอไทต์ ฮอร์นเบลนด์ หรือ ไพรอกซีน เป็นต้น
- หินแอนดีไซต์ (Andesite) เป็นหินอัคนีพุ หรือหินภูเขาไฟ เนื้อหินละเอียดแน่นทึบ มักมีผลึกละเอียดของแพลจิโอเคลส เฟลด์สปาร์ กระจัดกระจาย สำหรับสีของหิน เป็นสีม่วง เขียว เก่าแก่ และดำ ชนิดแร่ที่สำคัญที่พบ ในหินชนิดนี้ประกอบด้วย แร่ไบโอไทต์ แร่ฮอร์นแบลนด์ เป็นต้น
หินบะซอลต์ (Basalt) เป็นหินอัคนีพุ หรือ หินภูเขาไฟ (Volcanic rock) ลักษณะเป็นหินเนื้อแน่น ละเอียด ส่วนมากมีรูพรุน เนื่องจากก๊าซ ที่ปนอยู่ในลาวา (Lava) สีเทาแก่จนถึงดำส่วน ประกอบของแร่ ประกอบด้วย เฟลด์สปาร์ ไพรอกซีน ฮอร์นเบลนด์ และโอลีวีนแต่ผลึกละเอียดมาก
หินไรโอไลต์ (Rhyolite) เป็นหินอัคนีพุหรือหินภูเขาไฟ มีเนื้อละเอียดมาก อาจจะมีเนื้อดอก เพราะมีผลึกแร่เฟลด์สปาร์ ลอยอยู่ในเนื้อหิน โดยทั่วไปจะมีสีขาว และสีชมพู แร่สำคัญที่พบ ในหินชนิดนี้ ได้แก่ แร่ควอตช์ เฟลด์สปาร์ ไบโอไทต์ เป็นต้น- หินพัมมิช (Pumice) เป็นหินอัคนีพุ หรือหินภูเขาไฟมีสีขาว หรือเทาอ่อน เนื้อพรุนคล้ายฟองน้ำแต่แข็ง และลอยน้ำได้ เนื่องจากลาวาที่มี ก๊าซปนอยู่มาก เมื่อไหลออกจาก ปล่องภูเขาไฟ จะเย็นตัวอย่างรวดเร็ว แร่สำคัญที่มีอยู่ ในหินชนิดนี้ ได้แก่ ควอตซ์ เป็นต้น