ลักษณะทางธรณีวิทยา

การศึกษาลักษณะทางธรณีวิทยาได้พิจารณาใน 2 ประเด็น ได้แก่ ลักษณะโครงสร้างทางธรณีและลักษณะของหิน ที่เป็นปัจจัยสำคัญ ที่เกิดจากการ เปลี่ยนแปลงมาตั้งแต่อดีต ลักษณะทางธรณีวิทยาในพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี (รูปที่ 1.1-4) เกิดขึ้นจากการแทรกตัว ของหินหลอมเหลว ขึ้นมาที่ผิวโลก ปรากฏเป็นหินแกรนิต 3 แนว ได้แก่ เทือกเขาภูเก็ต เทือกเขานครศรีธรรมราช และเทือกเขาสันกาลาคีรี อายุประมาณ 141-230 ล้านปี ยุคจูแรสซิก มีลักษณะ เป็น หินไบโอไทต์มัสโคไวต์แกรนิต และมีหินปูนที่เกิดขึ้นแล้วอายุ 435-500 ล้านปี ยุคออร์โดวิเชียน ชุดทุ่งสงยกตัวอยู่เป็นแนวเทือกเขาใกล้กับหินแกรนิต ซึ่งหินปูนในยุคออร์โดวิเชียนมีลักษณะเป็นหินปูนเนื้อปนดินสีเทา บางแห่งมีหินปูนเนื้อโดโลไมต์ กับหินปูนอายุ 230-280 ล้านปี ยุคเพอร์เมียนชุดราชบุรี อยู่ห่างออกไป จากแนวหินปูนออร์โดวิเชียน มีลักษณะเป็นหินปูนสีเทาแกมแดง และหินปูนโดโลไมต์ สีเทาแทรกสลับ บางแห่งได้รับความร้อน จากมวลหิน ภายใน โลกสัมผัสกับหินปูนจึงแปรสภาพเป็นหินอ่อน (รายละเอียดชนิดหินแสดงในบทที่ 5 ข้อมูลน่ารู้) นอกจากนี้บริเวณเทือกเขา ที่ทอดยาวจาก สุราษฎร์ธานีลงไปที่จังหวัดสตูล ประกอบด้วย หินปูนกลุ่มตะนาวศรี หินแกรนิต หินปูนชุดทุ่งสง และกลุ่มหินตะรุเตา ส่วนบริเวณชายฝั่งทะเล ฝั่งตะวันออกจาก จังหวัดสุราษฎร์ธานีลงไปเป็นตะกอนยุคควอเทอนารี จะเห็นว่า พื้นที่บริเวณนี้ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงมา ตั้งแต่อดีตในลักษณะ ของการยุบตัว จนทำให้มีเกาะ ที่มีลักษณะของภูเขายอดแหลม จำนวนหลายเกาะ และกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของจังหวัด

ลักษณะหินที่มีความโดดเด่น ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี คือ หินปูนประเภทแคลเซียมสูง โดยพบกระจายอยู่ในบริเวณต่างๆ ของอำเภอดอนสัก อำเภอกาญจนดิษฐ์ และอำเภอเกาะสมุย จังหวัด สุราษฎร์ธานี และหินปูนประเภทโดโลไมต์ พบกระจายอยู่ทั่วไปในอำเภอดอนสักและอำเภอ กาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยหินปูน ที่พบส่วนใหญ่จะ มีกำเนิดมาตั้งแต่ ยุคออร์โดวิเชียนถึงยุคเพอร์เมียน นอกจากนี้ลักษณะของ การกระจายยังเป็น การกระจายตัวในแนวเหนือ - ใต้ และมี บางบริเวณที่มี การกระจายเป็นแนว ค่อนยาวไปทางตะวันออกเฉียงเหนือ - ตะวันตกเฉียงใต้ และด้านตะวันออกเฉียงเหนือ - ตะวันออกเฉียงใต้ และมี บางบริเวณ ที่มีการกระจาย ในลักษณะเป็นกลุ่ม หรือเป็นบริเวณกว้าง ดังเช่น บริเวณอำเภอกาญจนดิษฐ์ และอำเภอดอนสัก จังหวัดสุราษฎร์ธานี

จากลักษณะทางธรณีวิทยา ของพื้นที่ส่วนใหญ่ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ที่ประกอบด้วยภูเขาหินปูน ทำให้เกิดภูมิประเทศคาร์สต์ (Karst topography) โดยสัณฐานที่มักจะพบในภูมิประเทศคาร์สต์ ได้แก่ 1) เทอร์ราโรสซา (Terra rossa) เป็นพื้นดินที่เกิดจาก การผุพังของหินปูน 2) สุสานหินหรือป่าช้า (Lapies) 3) แอ่งต่ำหินปูน (Doline) รูปร่างเป็นหลุมลึกหรือบ่อน้ำ 4) หลุบยุบและแอ่งหินปูน 5) แม่น้ำหาย 6) อุโมงค์และสะพานธรรมชาติ 7) หุบเขาคาร์สต์ ทั้งที่เป็นหุบเขาร่องน้ำ หุบเขาบอด ถ้ำ เป็นต้น (รายละเอียดภูมิประเทศคาร์สต์ ดังแสดงในบทที่ 5 ข้อมูลน่ารู้)

การกระจายของแหล่งหินปูน ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ทั้งในแผนที่และ ภาพถ่ายดาวเทียม พบว่า ส่วนใหญ่กระจายตัวอยู่ในแนวเหนือ-ใต้ แบ่งออกได้ดังนี้

1. ทางด้านตะวันตกของจังหวัดส่วนใหญ่เป็นแหล่งหินปูนขนาดใหญ่ มีเทือกเขาค่อนข้างยาวและมีการกระจายตัวค่อนข้างหนาแน่นมากกว่าบริเวณอื่นๆ อยู่ในเขตอำเภอบ้านตาขุนและอำเภอพนม
2. แนวที่อยู่ตอนกลางของจังหวัด เริ่มจากภาคใต้ของจังหวัดชุมพร ผ่านอำเภอท่าฉาง คีรีรัฐนิคม เคียนซา ลงมาถึงด้านตะวันออกของอำเภอพนม และด้านตะวันตกของอำเภอพระแสง แหล่งหินปูนจะปรากฏค่อนข้างหนาแน่น ตั้งแต่เข้าเขตอำเภอคีรีรัฐนิคมลงมาทางตอนใต้
3. แนวที่วางตัวอยู่ทางด้านตะวันออกของจังหวัดเริ่มจากตอนเหนือของหมู่เกาะอ่างทอง อำเภอเกาะสมุย ลงมาจนถึงอำเภอดอนสัก ทอดตัวเป็นแนวยาวจากเหนือลงใต้ผ่านอำเภอดอนสัก กาญจนดิษฐ์ บ้านนาสาร และอำเภอเวียงสระ ตอนใต้ของแนวพื้นที่หินปูนจะวางตัวค่อนไปทางตะวันตกเฉียงใต้ โดยมีการกระจายเป็นแนวกว้างและมีจำนวนแหล่งหินปูนมากที่สุด ในเขตอำเภอกาญจนดิษฐ์ รองลงมาคือ อำเภอดอนสัก แนวนี้ส่วนใหญ่เป็นแหล่งหินปูนขนาดเล็กที่มีลักษณะเป็นเขาโดดๆ กระจายเป็นบริเวณกว้างกว่าส่วนอื่นๆ

ลักษณะรูปร่างการวางตัว ของภูมิประเทศหินปูน ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี บริเวณเขาสก และคลองพนม มีลักษณะการวางตัวของภูเขาหินหินปูน อยู่ในแนวเหนือใต้ การกระจายตัวของ ภูเขาหินปูนค่อนข้างหนาแน่น ลักษณะสันเขาเป็นแนวทอดยาว เห็นได้อย่างชัดเจน และเป็นภูเขาหินปูนที่มีขนาดใหญ่ โดยจังหวัด สุราษฎร์ธานี มีการกระจายตัวของ ภูเขาหินปูนหนาแน่นที่สุด และเป็นภูเขาหินปูนที่มีขนาดใหญ่

จากการจำแนกระดับความสูง และความลาดชันของพื้นที่หินปูน ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี จากกลุ่มตัวอย่าง 51 ตัวอย่าง พบว่า ระดับความสูง ในพื้นที่ภูเขาหินปูน จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีระดับความสูงอยู่ระหว่าง 0-650 เมตร โดยระดับความสูงที่มี ความสูงที่สุดอยู่ระหว่างความสูง 151-200 เมตร โดยระดับความลาดชัน มีความถี่ สูงสุด อยู่ระหว่างระดับความลาดชันร้อยละ 21-40 (ตารางที่ 1.1-3)

ที่มา : การประยุกต์ใช้ข้อมูลจากระยะไกล และระบบสารสนเทศเพื่อการศึกษาพื้นที่หินปูน ที่มีอิทธิพลต่อความหลากหลาย ของการ อนุรักษ์ทรัพยากร ในท้องถิ่นภาคใต้ ฝั่งตะวันออก ของประเทศไทย (ประมาณ
เทพสงเคราะห์ และวัลลภ ปรีชามาตย์ ,2543)