ลักษณะภูมิประเทศในพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีความหลากหลาย ทั้งภูเขา ที่ราบลุ่ม แม่น้ำ ชายฝั่งทะเล และหมู่เกาะนับร้อย ทิศตะวันตกเป็นที่ราบสูง มีภูเขาสลับซับซ้อนประมาณ 49 เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ทั้งหมด มีเทือกเขาสูงทอดยาวตามแนวเหนือใต้ของพื้นที่จังหวัด และป่าดิบชื้นในเขตเทือกเขาภูเก็ต และเทือกเขา นครศรีธรรมราช ส่วนด้านตะวันออกเป็นแหล่งพืชพรรณและสัตว์ป่าหลากหลาย ทั้งไม้มีค่า ผลไม้ พืชผัก สมุนไพร และยังเป็นต้นน้ำลำธารสำคัญถึง 15 ลุ่มน้ำ จน สุราษฎร์ธานีได้ชื่อว่าเป็น “เมืองแห่งลุ่มน้ำ” แร่ธาตุที่สำคัญของจังหวัด คือ ยิปซั่ม โดโลไมต์ แอนไฮโดรต์ หินปูน ดินขาว และบอลเคลย์
สำหรับลักษณะภูมิประเทศของจังหวัดสุราษฎร์ธานี สรุปได้ ดังนี้
- ภูมิประเทศเป็นที่สูงจนกระทั่งภูเขาสลับซับซ้อน ได้แก่ พื้นที่ในเขตอำเภอคีรีรัฐนิคม พระแสง ท่าฉาง ไชยา ท่าชนะ เวียงสระ ชัยบุรี และกิ่งอำเภอวิภาวดี
- ภูมิประเทศเป็นที่ราบชายฝั่งทะเล ได้แก่ พื้นที่อำเภอเมือง และพุนพิน
- ภูมิประเทศเป็นที่ราบสูงด้านตะวันออก ได้แก่ พื้นที่อำเภอดอนสัก กาญจนดิษฐ์ เวียงสระ และบ้านนาสาร
- ภูมิประเทศเป็นเกาะในอ่าวไทย ได้แก่ พื้นที่อำเภอเกาะสมุย เกาะพะงัน หมู่เกาะอ่างทอง และเกาะบริวาร รวม 42 เกาะ
แม่น้ำสายหลัก คือ แม่น้ำตาปี และแม่น้ำพุมดวงหรือแม่น้ำคีรีรัฐ เป็นลำน้ำสาขาสำคัญ แม่น้ำลำคลองในจังหวัดทุกสายไหลลงสู่อ่าวไทย ซึ่งแม่น้ำตาปีเ ปรียบเสมือนเจ้าพระยา แห่งภาคใต้ เป็นแหล่งน้ำจืดที่สำคัญ ไหลลงสู่อ่าวไทยที่อ่าวบ้านดอน พื้นที่ตอนกลาง และริมทะเลรอบอ่าวบ้านดอน เป็นที่ราบลุ่ม และแนวสันทราย
หมู่เกาะน้อยใหญ่ในทะเลด้านตะวันออกและผืนป่าชายเลนบริเวณปากแม่น้ำ ชายฝั่ง ตามเกาะแก่งกลางทะเล ทอดตัวเป็นแนวกำแพง ธรรมชาติลดแรงปะทะ ของคลื่นลมและกระแสน้ำ แนวปราการธรรมชาตินี้ทำให้พื้นที่รอบอ่าวบ้านดอนคลื่นลมสงบ เป็นทั้งแหล่งเพาะเลี้ยงและแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำที่สำคัญ
จากลักษณะภูมิประเทศที่กล่าวมาข้างต้นจะเห็นว่า พื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานีมีสภาพภูมิประเทศหลากหลาย ประกอบด้วย ป่าเขา น้ำตก หมู่เกาะ หาดทราย และชายทะเล กระจายอยู่ทั่วไปทั้งจังหวัด นับได้ว่าเป็นความเหมาะสมทางด้านสภาพภูมิเทศในการส่งเสริมพัฒนาการท่องเที่ยว และโดยเฉพาะ อย่างยิ่งสภาพ ภูมิประเทศในทะเล ซึ่งมีหมู่เกาะต่างๆ มากมาย เช่น เกาะสมุย เกาะพะงัน และหมู่เกาะอ่างทอง เป็นหมู่เกาะที่หาดทราย และน้ำทะเลสวยงาม ซึ่งเป็นปัจจัย ที่สำคัญต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวทั้งในปัจจุบันและอนาคต