อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง เป็นหมู่เกาะในอ่าวไทย ท้องที่ตำบลอ่างทอง อำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี อยู่ห่างจากเกาะสมุย และเกาะพะงันไป ทางทิศตะวันตกประมาณ 20 กิโลเมตร มีเนื้อที่ 102 ตารางกิโลเมตร ได้รับการประกาศให้เป็นอุทยานแห่งชาติ เมื่อปี 2523 เป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 21 ของประเทศไทย
ระบบนิเวศ และถิ่นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า ที่พบในอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง จำแนกออกเป็น 7 ประเภท ๆ ได้แก่
- ป่าดงดิบแล้ง เป็นป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์ ครอบคลุมพื้นที่ในเขตเกาะใหญ่ คือ เกาะวัวตาหลับ เกาะพะลวย และเกาะสามเส้า ไม้ในป่ามีขนาดเล็กลำต้นไม่สูงมากนัก เพราะดินตื้นในบริเวณนี้ จะพบว่ามีแหล่งน้ำซึ่งเป็น ปัจจัยสำคัญในการดำรงชีวิต ของสัตว์ป่า จึงมีสัตว์อาศัยอยู่อย่าง ชุกชุม ที่พบได้ง่าย คือ นกแก๊ก (Anthracoceros albirostris) ค่างแว่นถิ่นใต้ (Semnopithecus obscurus)
- ป่าดงดิบบนเขาหินปูน พบเฉพาะบริเวณเขาหิน โดยเฉพาะเกาะวัวตาหลับ เกาะพะลวย เกาะแม่เกาะ เกาะท้ายเพลา เกาะนายพุด พรรณไม้ที่พบเป็นไม้ ขนาดเล็ก และเจริญเติบโตช้า สัตว์ป่าที่พบจะเป็นพวกนกต่าง ๆ
- ป่าชายหาด เป็นป่าโปร่งที่มีพรรณไม้ผลัดใบขึ้น อยู่เป็นบริเวณแคบ ๆ ตามชายหาดที่มีดินทราย และบริเวณเชิงเขาชายทะเลทั่วไป บริเวณ เกาะวัวตาหลับ เกาะสามเส้า เกาะนายพุด เกาะไผ่ลวก เกาะหินดับ เกาะผี เกาะวัวกันตัง เกะพะลวย และเกาะเตาปูน บริเวณนี้จะพบนกป่าชนิดต่าง ๆ
- ป่าชายเลน พบบ้างเล็กน้อยบริเวณเกาะแม่เกาะ และทางทิศตะวันออก ของเกาะพะลวย สภาพป่าชายเลนที่พบ เป็นป่าชายเลนที่เกิดใหม่ โดยเฉพาะ บริเวณทะเลใน จะพบนกแก๊ก (Anthracoceros albirostris)
- เกาะเล็ก ๆ ในทะเล หรือรอบเกาะที่มีขนาดใหญ่ มีเป็นจำนวนมากในเขตอุทยาน แห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง บริเวณนี้จะเป็นที่พักผ่อน และหาอาหาร ของนกยาง (Family ARDEIDAE) และนกนางนวล (Family LARIDAE) ชนิดต่าง ๆ
- ท้องทะเล คือ ท้องทะเลที่อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติซึ่งมีพื้นที่รวม 84 ตารางกิโลเมตร หรือร้อยละ 82.35 ของพื้นที่อุทยานแห่งชาติ บริเวณนี้จะเป็นที่หากินของนกนางนวล (Family LARIDAE) ชนิดต่าง ๆ
- พื้นที่เกษตรกรรม เป็นพื้นที่เกษตรกรรม ดั้งเดิมและที่อยู่อาศัย ในเขตอุทยานแห่งชาติ หมู่เกาะอ่างทอง ซึ่งเคยมีราษฎรอาศัยอยู่ ดังนั้นพื้นที่ดังกล่าวจะมีไร่ร้าง และสวนผลไม้ปรากฏอยู่ ซึ่งเป็นแหล่งอาหารที่สำคัญ ได้แก่ ค้างคาว (ORDER CHIROPTERA) ค่างแว่นถิ่นใต้ (Semnopithecus obscurus) และนกชนิดต่าง ๆ
หมู่เกาะอ่างทอง ประกอบด้วยเกาะประมาณ 40 เกาะ มีทิวทัศน์สวยงาม ทะเลสาบ หน้าผา ถ้ำทะลุ เกาะรังนกนางแอ่น และนกนานาชนิด ปะการัง เป็นแหล่งอาศัย และเพาะพันธุ์ปลานานาชนิด พื้นที่ของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง ประกอบด้วย เกาะที่มีขนาดเล็ก และมีขนาดปานกลาง อยู่เป็นกลุ่มกลางทะเล อีกทั้งยังมีขนาดพื้นที่ ที่เป็นพื้นดินเพียง 18 ตารางกิโลเมตร ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 17.65 ของพื้นที่อุทยานแห่งชาติ ที่มีที่ราบ และที่ลาดชันปานกลางน้อย ส่วนใหญ่จะเป็นเขาหินปูนสูงชัน จึงทำให้เป็นข้อจำกัดของสัตว์บกที่มีขนาด ใหญ่ในเรื่องถิ่นที่อยู่อาศัย จากการรวบรวมข้อมูล และสำรวจในสนามพบว่า มีสัตว์ป่าไม่น้อยกว่า 115 ชนิด ประกอบด้วย สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 21 ชนิด นก 54 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 18 ชนิด และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก 5 ชนิด ดังรายละเอียดดังนี้