พื้นที่เกาะพะงัน

เกาะพะงันเป็นแหล่งท่องเที่ยว ที่มีหาดทรายขาวสวยงาม รวมทั้งยังมีแหล่งท่องเที่ยว ที่มีความสมบูรณ์ของระบบนิเวศทางทะเล พบปะการัง และสิ่งมีชีวิตที่มีความหลากหลาย ทำให้สามารถเป็นแหล่งดำน้ำตื้น และน้ำลึก เพื่อชมความงามของสิ่งมีชีวิต ใต้ท้องทะเล ในแนวปะการัง แนวปะการังกระจายตัวอยู่ทั่วไป ในแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญคือ

(1) หาดริ้น ตั้งอยู่หมู่ที่ 4 ตำบลบ้านใต้ อำเภอเกาะพะงัน อยู่ห่างจากท่าเรือ ท้องศาลาประมาณ 15 กิโลเมตร จุดเด่นของหาดริ้นคือ เป็นชายหาดที่มีลักษณะโค้งเว้า เป็นรูปครึ่งวงกลม ชายหาดมีความยาวตั้งแต่ 800-1,000 เมตร สามารถมองเห็นเกาะสมุยได้อย่างชัดเจน หาดริ้นแบ่งออกเป็นหาดริ้นใน และหาดริ้นนอก โดยหาดริ้นนอก จะอยู่ด้านทิศตะวันออก ของชายหาด ที่บริเวณหาด เป็นจุดที่สามารถมองเห็น พระจันทร์เต็มดวง ได้สวยงามที่สุดบนเกาะพะงัน โดยเฉพาะในช่วงเวลาขึ้น 15 ค่ำของทุกเดือน จะมีกิจกรรม Full Moon Party เป็นกิจกรรมที่มีชื่อเสียงไปทั่วโลก หาดริ้นมีหาดทรายที่ขาวละเอียด ความลาดชันน้อย พบสิ่งมีชีวิตกลุ่มที่อาศัย อยู่ตามพื้นทราย มีความหนาแน่นน้อยมาก กลุ่มสัตว์ที่พบมากที่สุดคือ ไส้เดือนทะเล รองลงมาคือ หอยเสียบ บริเวณหน้าหาดยัง มีแนวปะการังที่มี สภาพความสมบูรณ์ ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดี ปะการังส่วนใหญ่ก่อตัวบนแนวหิน ความกว้างประมาณ 200-300 เมตร สิ้นสุดที่ระดับความน้ำลึก ประมาณ 1-3 เมตร ปะการังชนิดเด่น ที่พบได้แก่ ปะการังโขด (Poritea lutea) และ ปะการังเขากวาง (Acropora spp.)

(2) อ่าววกตุ่ม ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตก ของเกาะพะงัน ชายหาดมีลักษณะโค้งเว้า ความลาดชันน้อย ความยาวของชายหาดประมาณ 800-1,000 เมตร สิ่งมีชีวิตกลุ่มที่อาศัย อยู่ตามชายหาด มีความหนาแน่นมากที่สุด กลุ่มสัตว์ที่พบมากที่สุดคือ หอยฝาเดียว รองลงมาได้แก่ หอยสองฝา และไส้เดือนทะเล ตามลำดับ นอกจากนี้อ่าววกตุ่ม ยังเป็นแหล่งของหอยกลม อาหารทะเลขึ้นชื่อของเกาะพะงัน ถัดจากชายหาดออกมาในแอ่งน้ำตื้น (lagoon) มีแนวหญ้าทะเลกว้างประมาณ 300-500 เมตร พบหญ้าทะเล 5 ชนิด ได้แก่ หญ้าคาทะเล (Enhalus acoroides) หญ้ากุยช่ายทะเล (Halodule uninervis) หญ้าใบมะกรูด (Halophila ovalis) หญ้าชะเงาเต่า (Thalassia hemprichii) และหญ้าชะเงาใบมน (Cymodocea rotundata) ชนิดที่พบมากที่สุดคือ Enhalus acoroides ถัดจากแนวหญ้าทะเล เป็นแนวปะการังริมฝั่ง(Fringing reef) มีความกว้างประมาณ 1 กิโลเมตรซึ่งเป็นแนวปะการัง มีความกว้างมากที่สุด ของเกาะพะงัน ปะการังที่พบส่วนใหญ ่เป็นปะการังก้อน (Porites lutea) ปะการังเขากวาง (Acropora spp.) ปะการังดอกกะหล่ำ (Pocillopora damicornis) ปะการังไฟแบบแผ่น (Millepora platyphylla) ปะการังดอกไม้ทะเล (Goniopora sp.) ปะการังโต๊ะ (Acropora sp.) และ ปะการังผิวยู่ยี่ ( Porites rus ) เป็นต้น

(3) อ่าวท้องนายปาน ตั้งอยู่หมู่ที่ 5 ตำบลบ้านใต้ อำเภอเกาะพะงัน ระยะทางจากตัวอำเภอ ถึงอ่าวท้องนายปาน ประมาณ 23 กิโลเมตร สามารถเดินทางไปได้ ทั้งทางเรือและทางรถยนต์ แต่ในช่วงฤดูฝน จะเดินทางได้เฉพาะทางเรือ เท่านั้น ชายหาดบริเวณอ่าวท้อง นายปาน นับว่าเป็นชายหาด ที่สวยอันดับสอง รองจากหาดริ้น จุดเด่นของอ่าวท้องนายปานคือ ชายหาดมีลักษณะโค้งเว้า เป็นรูปครึ่งวงกลม ความยาวชายหาด ประมาณ 800-1,000 เมตร เป็นชายหาดที่สงบ ชายหาดที่ติดต่อกัน คือชายหาดท้องนายปานน้อย และชายหาดท้องนายปานใหญ่ บริเวณชายหาด มีหาดทรายที่มีเม็ดทราย ละเอียดขาวนวลกว่าทุกๆ หาดบนเกาะพะงัน บรรยากาศโดยรอบ ของหาดมีความสงบเงียบ ตามธรรมชาติ เพราะอยู่ห่างไกล จากชุมชน อีกทั้งการเดินทาง มายังหาดโดยทางบก ค่อนข้างลำบาก เนื่องจากทางยังเป็นทางลูกรัง บริเวณด้านหน้าชายหาด มีแหล่งดำน้ำ ชมปะการังน้ำตื้น ปะการังส่วนใหญ่ ก่อตัวบนแนวหิน มีสภาพสมบูรณ์ ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดี ปะการังที่พบส่วนใหญ่เป็น ปะการังสมองร่องยาว (Platygyra daedalea) ปะการังจาน (Turbinaria sp.) ปะการังก้อน (Porites lutea) หัวแหลมเป็นแหล่งที่อยู่ อาศัยของฝูงปลา ทะเลสีสันงดงามนานาชนิดอีกด้วย

(4) หาดธารเสด็จตั้งอยู่หมู่ที่ 5 ตำบลบ้านใต้ อำเภอเกาพะงัน อยู่ทางทิศตะวันออก ของเกาะพะงัน ห่างจากท่าเรือง ท้องศาลาประมาณ 13 กิโลเมตร ชายหาดมีลักษณะโค้ง เป็นรูปครึ่งวงกลม ความยาวของชายหาด ประมาณ 150 เมตร บริเวณหน้าหาดสามารถ ลงเล่นน้ำได้ เป็นจุดชมพระอาทิตย์ ขึ้นที่สวยงามที่สุดของเกาะพะงัน มีจุดชมวิวบริเวณหัวแหลม ทั้งสองข้างเรียกว่า หัวแหลมมะพร้าว มีความสูงประมาณ 50 เมตร ชายหาดธารเสด็จ อยู่ใกล้หน่วยพิทักษ์ อุทยานธารเสด็จที่ธ.ส 1 ซึ่งเป็นที่ตั้งของ น้ำตกธารเสด็จ ด้านหน้าชายหาด มีแนวปะการัง ก่อตัวบนโขดหิน ขนานกับชายฝั่ง มีสภาพสมบูรณ์ ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดี ปะการังที่พบส่วนใหญ่เป็น ปะการังสมองร่องยาว (Platygyra daedalea) ปะการังจาน (Turbinaria sp.) ปะการังโขด (Porites lutea)

(5) หาดแม่หาดตั้งอยู่หมู่ที่ 7 บ้านโฉลกหลำ อยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ของเกาะพะงัน อยู่ห่างจากท่าเรือ ท้องศาลาประมาณ 18 กิโลเมตร จุดเด่นของหาด แม่หาดคือเป็นหาด ที่มีความยาวมาก ประมาณ 800 เมตร บริเวณชายหาด มีบรรยากาศเงียบสงบ เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยว ที่รักความสงบ หน้าชายหาดสามารถ ลงเล่นน้ำได้ ช่วงน้ำลดสามารถเดินข้าม สันทรายที่มีความยาวประมาณ 150 เมตร ข้ามไปยังเกาะม้า ซึ่งบริเวณ หน้าเกาะม้า เป็นจุดดำน้ำ ชมปะการังน้ำตื้น ที่สวยงามแห่งหนึ่ง ในเกาะพะงัน แนวปะการังก่อตัวได้ดี เป็นแนวปะการังริมฝั่ง มีความกว้างประมาณ 60 เมตร สิ้นสุดที่ระดับความลึก 4-5 เมตร มีสภาพสมบูรณ์ปานกลาง จนถึงสมบูรณ์ดี ปะการังที่พบส่วนใหญ่เป็น ปะการังโขด (Porites lutea) ปะการังสมองร่องยาว (Platygyra daedalea) ปะการังผิวยู่ยี่ (Porites rus) ปะการังจาน (Turbinaria sp.) ปะการังเขากวาง (Acropora spp.) ปะการังไฟแบบแผ่น (Millepora platyphylla) นอกจากนี้ยังพบสัตว์อื่นๆ ปะปนอยู่ในแนวปะการัง เช่น ดอกไม้ทะเล ฟองน้ำครก ปลานกแก้ว ปลาการ์ตูน ปลาสลิดหิน เป็นต้น

พื้นที่เกาะพะงัน จึงจัดเป็นแหล่งที่มีปะการัง และสิ่งมีชีวิตอยู่สภาพ ที่สมบูรณ์ล้อมรอบพื้นที่ได้แก่

ทิศตะวันออก เริ่มตั้งแต่บริเวณแหลมปากช่อง ลงมาจนถึงแหลมเทียน หรือแหลมหาดริ้น ปะการังส่วนใหญ่ก่อตัวบนแนวหิน มีสภาพสมบูรณ์ ปานกลางจน ถึงสมบูรณ์ดี ปะการังที่พบส่วนใหญ่ได้แก่ ปะการังจาน (Turbinaria sp.) ปะการังสมองร่องยาว (P. daedalea) ปะการังโขด (P. lutea) และพบแนวปะการัง ริมฝั่งในอ่าวที่กำบังจากคลื่นลม ซึ่งส่วนใหญ่เป็นอ่าว ที่มีขนาดเล็ก มีแนวปะการัง ที่มีสภาพสมบูรณ์ ปานกลางจนถึงสมบูรณ์ดี มีความกว้างประมาณ 200-300 เมตร สิ้นสุดที่ระดับ น้ำลึกประมาณ 1-3 เมตร ปะการังชนิดเด่นที่พบ ในบริเวณอ่าวได้แก่ ปะการังโขด (P. lutea) และปะการังเขากวาง (Acropora spp.)

ทิศใต้ เริ่มตั้งแต่แหลมเทียน เรื่อยไปทางทิศตะวันตก ผ่านบ้านใต้จนถึงอ่าวในวก บริเวณที่ตั้งอำเภอเกาะพะงัน แนวปะการังก่อตัวไ ด้ดีจนมีลักษณะ เป็นแนวปะการัง ริมฝั่งตลอดชายฝั่งทาง ด้านทิศใต้ ความกว้างของแนวตั้งแต่ 100-600 เมตร โดยกว้างมากที่สุด ตรงบริเวณบ้าน ในวกใกล้กับ ที่ตั้ง ของอำเภอ เกาะพะงัน สิ้นสุดที่ระดับความลึก 2-5 เมตร แนวปะการังส่วนใหญ่ มีสภาพสมบูรณ์ดี ส่วนใหญ่เป็นพวก ปะการังโขด (P. lutea) ปะการังเขากวาง (Acropora spp.) ปะการังไฟแบบแผ่น (M. platyphylla) ปะการังดอกไม้ทะเล (Goniopora sp.) และปะการังผิวยู่ยี่ (S. rus)

ทิศตะวันตก เริ่มตั้งแต่อ่าวใน วกตรงบริเวณที่ตั้ง ของอำเภอเกาะพะงัน เรื่อยขึ้นไปทางทิศเหนือ ผ่านอ่าววกตุ่มจนถึงเกาะม้า ทางด้านทิศนี้ แนวปะการัง ก่อตัวได้ดีที่สุด ซึ่งแนวปะการังมี ความกว้างมาก โดยเฉลี่ยกว้าง ประมาณ 300-800 เมตร และกว้างที่สุด บริเวณอ่าววกตุ่ม ซึ่งแนวปะการัง มีความกว้าง 1 กิโลเมตร ถึงระดับความลึกประมาณ 2-5 เมตร ปะการังส่วนใหญ่ มีสภาพสมบูรณ์ดี ยกเว้นในอ่าวในวก ตรงบริเวณบ้านท้องศาลา แนวปะการัง มีสภาพสมบูรณ์ระดับปานกลาง เนื่องจากอยู่หน้าแหล่งชุมชน และมีเรือเข้าออก ที่ท่าเรือเฟอร์รี่ อยู่เป็นประจำทำให้น้ำ ค่อนข้างขุ่น ปะการังจึง มีความสมบูรณ์ต่ำกว่า บริเวณอื่นในด้านเดียวกัน ปะการังเด่นที่พบเป็นพวก ปะการังโขด (P. lutea) ปะการังเขากวาง (Acropora spp.) ปะการัง ดอกไม้ทะเล (Goniopora sp.) ปะการังดอกกะหล่ำ (P. damicornis) และปะการังไฟแบบแผ่น (M. platyphylla)

เกาะพะงัน จัดได้ว่าเป็นแหล่งท่องเที่ยว ที่มีทรัพยากรชายหาด ที่สวยงามจำนวนมาก นอกจากบริเวณ แหล่งท่องเที่ยวหาดทรายทั้ง 5 แห่งข้างต้นแล้ว ยังมีหาดทราย ที่มีความสวยงาม และมีศักยภาพ ด้านการท่องเที่ยวดังนี้

(1) หาดสน หาดนี้เป็นหาดทราย ที่ขาวสะอาด มีความยาวประมาณ 400 เมตร มีบรรยากาศ ที่เงียบสงบเป็นส่วนตัวมาก นอกจากจะมีหาดทราย ที่ขาวสะอาดแล้วยังเป็นจุดชม ปะการังที่น่าสนใจด้วย โดยเฉพาะปะการังพวกเขากวาง (Acropora sp.) ปะการังจาน ฯลฯ

(2) หาดในวก หาดในวกอยู่ในอ่าวที่ เป็นรูปร่างโค้งเว้า ชายหาดสามาร ถลงเล่นน้ำได้ หาดนี้มีบรรยากาศเงียบสงบ อยู่ใกล้กับ เกาะแตใน และเกาะแตนอก สามารถเดินไปยังเกาะแตใน ได้ถ้าหากน้ำทะเลลดลงมากๆ จากชายหาดในวก สามารถมองเห็นเกาะสมุย ได้อย่างชัดเจน หาดในวกอยู่ใกล้ กับท่าเรือท้องศาลา ทำให้สามารถเดินทาง ได้อย่างสะดวก

(3) อ่าวปลายแหลม บริเวณนี้มีหาดทราย ที่ขาวสะอาด ความยาวประมาณ 1 กม. มีความชันไม่มากนัก หากวันที่แดดดี จะเห็นความลาดเอียงนี้ ได้ชัดโดยเฉพาะน้ำทะเล จะมีสีเขียวอ่อน เมื่อไกลออกไประดับ ความเข้มของสีน้ำทะเล จะเริ่มมากขึ้นทีละน้อย เบื้องหน้าชายหาด ยังสามารถ มองเกาะแตใน ได้อย่างชัดเจน บริเวณอ่าวปลายแหลม สามารถชมพระอาทิตย์ตก ซึ่งมีความสวยงามมาก

(4) อ่าวศรีธนู ชายหาดศรีธนู มีความยาวประมาณ 1 กิโลเมตร ตลอดแนวชายหาด สามารถลงเล่นน้ำทะเล ได้อย่างดี เหมาะแก่การพักผ่อน มากที่สุดแห่งหนึ่ง ของเกาะพะงัน รวมทั้งยังสามารถ ชมพระอาทิตย์ตก ที่สวยงามได้อีกแห่งหนึ่ง

(5) อ่าวเจ้าเภา ทรายที่อ่าวเจ้าเภา มีสีน้ำตาลนวลสะอาด ชายหาดกว้าง ระดับความเอียง ของชายหาดมีไม่มากนัก น้ำทะเลสีสวย ทำให้นักท่องเที่ยว ต่างชาตินิยมมาอาบแดด และเล่นน้ำทะเล

(6) หาดยาว หาดยาวเป็นหาดทราย ที่ขาวสะอาด น้ำทะเลมีสีสดใส และระดับความลาดเอียง ของชายหาดมีความเหมาะสม ต่อการลงเล่นน้ำ ทำให้ตลอดทั้งแนว หาดสามารถลงเล่นน้ำได้ดี มีกิจกรรมให้เลือกใช้ บริการมากมาย ทั้งการเล่นน้ำ การพายเรือคายัค ยามน้ำลงยังเกิด เป็นสนามทราย กว้างใหญ่สามารถเล่น กีฬาริมหาดได้ ทำให้บริเวณนี้ เป็นที่นิยมสูงสุด ของนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ ในบรรดาชายหาดฝั่งตะวันตก ของเกาะพะงัน

(7) หาดขอม บริเวณนี้มีหาดทราย ที่ขาวสะอาดสวยงามมาก มีน้ำทะเลที่ใสสะอาด ไม่ไกลจากหาด จะพบแหล่งดำน้ำชม โลกใต้ทะเล ที่สวยที่สุดแห่งหนึ่ง ของเกาะพะงัน โดยเฉพาะฝูงปลา ทะเลหลากสี ที่ค่อนข้างคุ้นเคย กับนักท่องเที่ยว ทำให้ผู้ประกอบการ ธุรกิจท่องเที่ยว นิยมนำนักท่องเที่ยว มาดำน้ำชมฝูงปลาที่นี่เสมอๆ

(8) หาดขวด หาดขวดมีลักษณะ เป็นโค้งเว้ารูปครึ่งวงกลม มีความสงบและสวยงาม หน้าหาดลงเล่นน้ำ และดำน้ำชมปะการัง ได้แก่ ปะการังเขากวาง ปะการังจาน และปะการังสมอง รวมทั้งฝูงปลาหลากสี

(9) หาดท้องเหรง ชายหาดมีลักษณะ เป็นอ่าวเล็กๆ หาดทรายขาวสะอาด สลับกับโขดหิน ช่วยทำให้มีทิวทัศน์ สวยงามแปลกตา สามารถลงเล่นน้ำได้

(10) หาดยาง บริเวณนี้มีจุดเด่น ที่สะดุดตา และสร้างความน่าตื่นใจ แก่ผู้มาเยือนมากที่สุด จากชายหาด ที่มีขนาดใหญ่ มีที่ราบค่อนข้างมาก หาดทรายขาวละเอียด สะอาดมาก เป็นหาดที่ลงเล่นน้ำได้ดี เหมาะแก่ การพักผ่อนหย่อนใจ และอาบแดด

(11) หาดหวายน้ำ หาดนี้มีลักษณะ เป็นหาดเล็กๆ ที่มีความยาวประมาณ 200 เมตร สามารถลงเล่นน้ำได้ ตลอดทั้งแนวหาด เหมาะแก่การพักผ่อน หรืออาบแดด การท่องเที่ยวหาดหวายน้ำ จึงเหมือนได้เที่ยวทั้ง 3 หาด คือ หาดยาว หาดหวายน้ำ และหาดเทียน แต่ละหาดสวยงาม ไม่แพ้กัน ที่สำคัญคือมีบรรยากาศ เป็นส่วนตัว ไม่มีผู้คนพลุกพล่าน

(12) หาดเทียนตะวันออก จุดเด่นที่เป็นเอกลักษณ์ ทางธรรมชาติข องอ่าวเทียน คือ ครึ่งหนึ่งเป็นหาดทราย อีกครึ่งหนึ่งเป็นโขดหิน ก้อนน้อยใหญ่ แม้ตัวหาดขนาดไม่ใหญ่นัก แต่เห็นความแตกต่าง ในธรรมชาติ ตลอดแนวหาด สามารถลงเล่นน้ำทะเลได้ดี เหมาะแก่การพักผ่อนหย่อนใจ และอาบแดด

(13) หาดยวน หาดยวนมีอ่าวขนาดใหญ่ ชายหาดจึงกว้าง และทอดยาว มีที่ราบค่อนข้างมาก ทรายขาวละเอียด และสวยงามมาก

(14) หาดบ้านค่าย หาดทรายบริเวณนี้ ขาวละเอียด ด้านหน้ามองเห็น เกาะสมุยได้อย่างชัดเจน บรรยากาศเงียบสงบ หาดบ้านค่าย ยังเป็นแหล่ง ประวัติศาสตร์ ตามเหตุการณ์ ในสมัยรัชกาลที่ 4 ได้มีการเกณฑ์ คนมาจากเมืองนคร และเมืองไชยา นับร้อยคนมาขุดทอง ที่เกาะพะงัน ทำให้ม ีการตั้งค่ายที่พัก สำหรับกองกำลัง ชาวบ้านจึงเรียกชายหาดนี้ว่า บ้านค่ายจนถึงปัจจุบัน

(15) อ่าวหินล่อ-อ่าวบางสน บริเวณชายหาด ของอ่าวหินล่อ-อ่าวบางสน มีความสวยงาม และกว้างขวาง หาดหินล่อจ ะอยู่ทางด้านตะวันตก ตรงกลาง คือแหลมบางสน และ ทางตะวันตก คือหาดริ้นใน บริเวณอ่าวหินล่อ มีหินก้อนใหญ่ ริมหาดสะดุดตา อยู่ก้อนหนึ่งดูโดดเด่น ห่างจากฝั่งไม่ไกลนัก มีแหล่งปะการัง ที่พอให้ดำน้ำชมได้

(16) หาดศรีกันตัง หาดศรีกันตังอยู่ ติดกับหาดริ้น บริเวณนี้มีหาดทราย ที่ขาวสะอาด น้ำทะเลสีสวย ระดับความลาดเอียง ของหาดกำลังดี จึงลงเล่นน้ำได้ อย่างปลอดภัย เนินเขาบริเวณปลายแหลม ยังเป็นที่ตั้งของประภาคาร ซึ่งขึ้นไปชมวิวได้ สามารถมองเห็นวิว หาดริ้นใน และหาดริ้นนอก โดยมีสันเขาตรงกลาง วิวคล้ายกับเกาะพีพี ของจังหวัดกระบี่